زندگی در قفس

هر کس را قفسی هست زاوهام وخیال         که درآن زیست کند با هوس وبیم وملال

اجتماعی که هرآن واحدآن در قفس است       بصلاح آمدنش پیش نظرهست محال

نیست امید صلاحی زمفاسد هرگز               مگر این مایه افساد رود رو به زوال

مجمع خلق وسیله است ولی در ره حق         چه توقع رود از جامعه وقیل ومقال

بنده خالق خویش است هرآن فرد. ولی          غرق خلق است وپریشان و گرفتار وبال 

بستگی برکس وکار وزر وزیور چه شود؟      آخر کار که گویند به هر روح تعال/ بیا 

ایکه گفتی که فلان جامعه باشد چو بهشت        با بصیرت تو بهرجا نگری نیست کمال 

یک زمینی زخدا هست وبهرجا جمعی           تو چه دیدی به قفس یا چه شنیدی ز قوال/ پرگو

اقتباس از دگران است اگرهستی  ما               همه از مرحله پرتیم وبحالات  ضلال   

آسمان سقف تو گرنیست نداری خبری             زندگی چیست ویا مرتبه وجاه وجلال

این امانت که تو برداشتی از روز ازل             ثقل وسنگینی آنست زامکان وصال

                             آسمان بین وهمی چاه وتفاوت بنگر

                             بنده خلق وخداراست همین گونه مثال          جدید  

     

 

بیت عنکبوتی

ای دل زعشق جانان طرفی چرانبستی                در بیت عنکبوتی عمری چرا نشستی

احوال زار داری  هم خود خبر نداری                دود از سرم برآمد از بس که غافلستی

خود بر کیان ببستی در غفلت از حقیقت               بالله که با خطایت پشت مرا شکستی

حبل المتین هستی بردست کس نیاید                     اقبال اگر ندارد برعشق و شوق و مستی

احساس هستی ما از جامعه برآمد                       یا رب پناه برتو از انحطاط و پستی

من عضو جمع بودم وابسته ای برایشان                 پس باب حق شناسی بر روی من ببستی

من در قبال ایشان معنی گرفت ورنه                     مومن نمیشدم من برکیش خود پرستی

آنکو سئوال دارد کین امت بشر چیست                  گویم بشر تو هستی خودرا نگر که هستی

چشمت نگیرد انبوه بنگر به یک نمونه                   ای در جهان نمونه بر خویشتن بس استی

خود را بیاب و آنگه بردیگران نظر کن                  کردی اگر خلافش از اصل خود گسستی

                                       خود بینی من و تو از اتکا به خلق است                  

                                         در اتکا به آنها خود را مبین که رستی

  

بنام حافظ

نشد احياگر دل درس و كتاب                    من وآهنگ ني و باده ناب

طالب حالم و تو طالب قال                       واعظا از چو مني روي بتاب

پند را اهل سلامت شنوند                         منم افسرده وبيمار و خراب

از ردیف و صف خلقم به كنار                   اندر احوال ذهابم نه اياب

من نه آنم كه به پندار كسم                         زآنكه در غيبم ودرپشت حجاب

وصف دلدار نگنجد به كلام                        اي دل از گفته مشو خام ومجاب

نيست غير از الف قامت يار                       روي هر لوح دل اي اهل كتاب

گاه وبيگاه مرا هاتف گفت                          كه تو شاهيني ودر نقش ذباب

خارج از همهمه جمع  كثير                        ارزش گمشده خويش بياب

هركه درآينه خلق بديد                               خويش را رفت به بيهوشي وخواب

گوهر جان تو راخلق نديد                            تهي از خود شده اي زير خطاب

خارج از خويش مجوهستي خويش                  چشمه اينجاست مرو سوي سراب

خود در آيينه دلدار  نگر                               تاشودقدرتوافزون زحساب

                                غزل حافظ شيرازخوش است         

                                 دهدت در ره مقصود شتاب 

 

باده نوشی         

ازباده نوشي من زاهد خبر ندارد                      درجستجوي خود هم نور بصر ندارد

گهگه كه باده بيند پندارد او كه آب است               از غفلتي كه دارد كارم خطر ندارد

كاري نمايشي را عين نماز داند                         او غير از اين قضاوت راه دگر ندارد

زين هستي خيالي بگذر به عيش و متي                زيرا كه برحق است و حقي به بر ندارد

صد فكرحق و ثابت در ذهن ما نشسته                  اما اساس روشن يا معتبر ندارد

باخضر اگر نشيني خود بيخبر ببيني                     هركس نشد شکیبا بر خود ظفر ندارد

من كيستم همان كس كان ديگري بگويد                   اينگونه خودشناسي مارا ثمر ندارد

مكرو ريا و خدعه ما را فرا گرفته                       هركس خبر ندارد جز اين هنر ندارد

زيرنقاب صورت روحم غريب جمعست                 راهي به سوي آنسو غير از حذر ندارد

                                حال وهواي حافظ درشعراوعيانست     

                                اقوال شارحانش در دل اثر ندارد

 

درون قفسم  

ازدرون قفسي من به جهان مينگرم                   مونس آورد بلاي سرخود را به سرم

اين مبادا كه دراين حال بميرم يا رب                  فرج و معرفتي بخش به زاد سفرم

فطرتم گفت عبوديت مخلوق بس است                تا به كي درپي ارباب جهان دربدرم

كسي اشراف ندارد بتو جزخالق جان                 باخودت گو كه به خويش از همه نزديكترم

نيست آگاه ز راز دل من هيچ كسي                    اندرين دانش مخصوص خود اول نفرم

بت پرستي نه فقط شيوه اقوام كذاست                  من از اینکار مپندار همی برحذرم

دل شكايت به من اورد و بزاري ميگفت               مردم از آنکه دو صد مرده گرفتم به برم

ازسر سفره اين خلق اگر برخيزم                      خوان گسترده حق بينم وصد لطف و كرم

گر بود فكر و عمل زاده اوهام و خيال                 به كه از ياد ثواب و گنهم در گذرم

                                 گفت حافظ كه (ازاين مرحله بربندم بار             

                                  وز سر كوي تو پرسند رفيقان خبرم)

 

حافظ گونه

به رويش ندارم نظر چون كنم                نشد ديده ام ديده ور چون كنم

صبا بوئي از او اگر آورد                     به سرعت نمايد گذرچون كنم

نه آرام گيرم كنار بتان                          نه گيرد مرا او به بر چون كنم

دراين سوي وان سومراجاي نيست             دراين برزخ پرخطر چون كنم

اگربرخيالش شوم متكي                          ندارد برايم ثمر چون كنم

شدم بس كه مغلوب نفس كسان                   شد از من مجال ظفر چون كنم

به تقليد شاعر بگفتم سخن                         برايم نشد معتبر چون کنم

                           چوحافظ اگرمست وحيران شوم              

                             خدا را نگويم دگر چون كنم

     

بنام حافظ                      

گرشوم عاشق وديوانه ومست                ميدهم پاسخ روشن به الست

ما به تقليد چه گوئيم بلي                        پشت پا نازده برهرچه كه هست

معرفت نيست دراين مجلس وعظ              رشته صبر واميدم بگسست

بادخودخواهي و خاشاك غرور                 منفذ چشمه مقصود ببست

دلخوش است آنكه به حسن عملش              درخم ره متوقف شده است  

اين خيالات به لفافه عقل                         رشته حق ندهد هيچ به دست

هركسي منزلتش بيشتراست                      بيشترميرسدش رنج و شكست

هرپرستش عبث آمد به نظر                      چكنم گر نشوم باده پرست   

آنكه مفتون مريداست ومراد                       نخوردمي نشود عاشق ومست 

تيغ خود خواهي هرناصح خام                     دل زخمي شده را  باز بخست

                             غرل حافظ شيرازخوش است              

                             اگر ازموعظه دل طرف نبست

 

حیطه دیانت

ای وای بردلی که ره بر ورا ندارد                     در حیطه دیانت گوئی خدا ندارد

بیرون ازین قفس راهرکس ندید ناچار                  میگوید او به تقلید وز خود نوا ندارد

درد فراق دارد من هرکه را که دیدم                    گر چه خود اطلاعی از ماجرا ندارد

با خویش خویش بودن وجدآورد ولیکن                  از اتکا به اغیار این دل ابا ندارد

آواز کر کننده از طبل شرک خیزد                       اما رباب فطرت گوئی صدا ندارد

"دراین شب سیاهم گم گشت راه مقصود  "              وآن مرجع هدایت گوئی وفا ندارد

ای آسمان شگفتی بر سخره ام گرفتی                    حیرت چنان فکندی کان منتها ندارد

گاهی شدم چو مومن گاهی شدم چوکافر                  دیگر به فکر بیحا دل اعتنا ندارد

رنگی اگر نگیرد از فکر وذکر مرسوم                   حرفی دراین جماعت هرگز بها ندارد

عشقم به این وآن بود عمری ولیک دیدم                  عشق از هوس چو خیزد قدرو بقا ندارد

گر عاشقیم و هرگز محبوب خود ندیدیم                   این عشق بی تعین هرگز فنا ندارد

افکار فاسد خود با می بشو زجانت                        هرچند مفتی آنرا برتو روا ندارد

                                حافظ به یمن مستی راه ورا گشودی 

                                  هم درد مزمن ما جز می دوا ندارد

 

ای دل: 

کاخ من ویرانه کردی عاقبت              رغبت میخانه کردی عاقبت

"من نرا مشغول میکردم دلا                یادآن افسانه کردی عاقبت"

عاقلی بودم بسی واقع نگر                 خود مرا دیوانه کردی عاقبت

عقل من عمری جلو گیر تو بود            حمله را جانانه کردی عاقبت

گر ترا هشیار میدیدم بسی                   کار خود مستانه کردی عاقبت

رغبتی بودت به صدها چیز وکس          میل یک دردانه کردی عاقبت

این و آن بودند اگر مانوس من               جمله را بیگانه کردی عاقبت

رفته بودم در پی فرزانگان                   طرد هر فرزانه کردی عاقبت

در میان این قفس بودی صبور               کار بی صبرانه کردی عاقبت

بهر تو قصد هدایت داشتم                     کار گمراهانه کردی عاقبت

قبل ازین رندی نمیدیدم به تو                  فکرتی رندانه کردی عاقبت   

 خواستم تا خانه آبادت کنم                     تو خراب این خانه کردی عاقبت

غرق دریای گنه بودی ولی                     کار معصومانه کردی عاقبت

                           گرچه ظالم بوده ای در حق من     

                              کار مظلومانه کردی عاقبت

من : من نوعی اهل معرفت  است

بیت دوم از مولویست

 

 موج لطف خدا

رود از سرت تلخی ماجرا                        چو برگیردت موج لطف خدا

زقوم و دیارت همی برکند                         وجود ترا برکشد بر ورا

رهائی رهائی چه خوش حالتی است             نهایت ندارد مر آنرا بها

اگر ریشه خود ستبر است وسخت                فرو رفته اندر زمین بلا

ولی بی رمق میشود ناگهان                        چو بر خویش  آرد زمانی ترا

 چو مرگم هرآن ریشه برمیکند                    چرا پس نگویم خوشا برفنا

مرا فاش هاتف خبر میدهد                          که اندر بلائی زفکر بقا

اگر بیکس  افتد به دام بلا                           " کسی" گوید آنگه به سویم بیا

ترا مژده باد ای گرفتارخود                         که در بند حق گردی ازخود رها

                                 منم روبرو با جهان عظیم                  

                                دراین خانه تنگ ماندم چرا؟

 

 رسیدن به تقوی

دفع خیال با خیالی کی میتوان نمودن                 تنها به شوق ومستی ازدل توان زدودن

نقشی دگر کشیدن برروی نقش سابق                 یعنی که عیب دیگر برعیب خود فزودن

عمری اگرچه بودی در فکر خود رهائی            بودی زراه دیگر در فکر خود ستودن

هنگام خودشناسی غافل زکار خویشی                درفکر  راز هستی در غفلتی ز بودن

خوف وخیال سابق نقشی بدل کشیده                   کاین مشکلات لاحق نتوان همی گشودن

از نو ببین و بشنو وز جان ودل فرو نه               دیرینه عادتت را در دیدن وشنودن

دیگر غزل سرائی در دل اثر ندارد                   بی گفت وصوت باید اینک غزل سرودن

خواهی چو سرو جانت روید به باغ هستی           صدها گیاه هرزه باید ازآن  درودن

آن دلربا نیامد پیش نظر ولیکن                         خواهد به طرز دیگر دل را همی ربودن

                                 دل را اگر رباید و از دیگران ستاند                

                                تقوی شود میسر برخیزی از غنودن 

 

 حال من و وصل یار

وصف عبث گربود در نظرم از نگار                قکرت وصلش همی هست براین اعتبار

میدهم اورا زدست آورمش تا بدست                 طرفه حکایت بود حال من و وصل یار

کام نبینی ازو ای تو به کام خیال                      ای دل غافل مرو این ره کج هوشدار

دور شوم از نبی رو نکنم برولی                      بهر نجات دلی غرقه بحر شعار

بینش دیگر بیار تا که ببینی همی                       بینش تو بوده است فاسد و بی اعتبار

درک دگر بایدت از صفت یارحود                     تا که جمالش شود در نظرت آشکار

بینش و درک دگرتاکه ندارد ظهور                     در ره دین خدا کس تشود کامکار

                                  فکرت آن اولیا از قفس آمد بدر          

                                گرتو یکی پیروی سر زقفسها برآر

 

درد جان  

صدبار به او گفتم دردیست مرا درجان                درمان چنین دردی دیگربه دوا نتوان

بشنو که چه گقت آخر درگوش دلم هاتف              بگذر زدل ودینت بشکن  تو هرآن پیمان 

جراحی ایندل را هرگز نکند جز یار                    تادل نبود پیشش چونت بکند درمان؟

این خلق بتان تو هم دشمن وهم یارند                    ازخیل بت و دشمن بگذز به ره ایمان

گر آن بت بیجان را در بتکده بشکستی                  آیا چه کنی آنگه با صد بت صاحب جان

                                  گر قطع دل ودین شد دنبال پیامی باش            

                                   بینی که پیام آرد برجان و  دلت قرآن

 

مرغ ذهن من

دریغ از مرغ ذهن من که روی خاک بنشسته              به نسیان برده پرواز ودو بال خویش بریسته

نشسته بر لجن زاری شده مرغ لجن خواری               چه ها گویم که در عمرم چنین بوده است پیوسته

به بال و پر عقاب است و به خوی ماکیان است او        از آن جمع  همالان پرنده وه که بگسسته

به چشمش خاک تیره زرق وبرق و رونقی دارد            چرا این مرغ ذهن من نشد آزاد و وارسته

اگر پران شود زینجا نشیند پس به دیگر جا                   بود یادآور  مرغی که تیرش بال بشکسته

چه کوشش ها بکردم تامگر پران شود ازجا                فرودش را چو میبینم شوم پژمان و دلخسته

                                   سحرگاه شب قدری به پرواز آید او آخر               

                                پرد از جای خود ناگه چو تیری ازکمان جسته

 

کلام نو

نو بود اگر کلامی در جان ودل اثر کرد                بودی اگر مکررپس حوصله بسر کرد

هر گفتکوی تازه از تازگی میافتد                        ادراک عالی ما هردم زنو نظر کرد

با گوش دل شنیدم گهگاه از محقق                        مارا بلای عادت اینگونه بی هنر کرد

گفتم که اهل دانش اندر نظر که باشد                     گفت آنکه گاهگاهی فکر نوی بسر کرد     

 مانند آب جوئی نونو بما رسد عمر                       بنگر که عادت ما آنرا چه مستمر کرد

صد نو میان کهنه باشد همی دفینه                          یابی اگر توانی عادت زدل به در کرد

                                    عاشق نمبشود کس تا تازگی نبیند        

                                   آن تازه بین عاشق ازخویشتن گذر کرد

 

 دعا

اگر از پشت حجاب و سر میل است دعا              همچنان است که دردل سخنی نیست ترا

به اجابت چه رسد خواهش نفسانی کس                که بدنبا ل اجابت رود از یاد خدا

قصد گفتار مقرب بجز این قصد تو است               گر به گفتار تو و او به لغت نیست دوتا

کاوشی کردم دیدم که در اعماق دلم                      سخنی نیست که عاری بود از رنگ وریا

این حکایت به که گویم که گه راز ونیاز                 سخنی نیست مرا  با حق و باخلق چرا

عبد صالح اگر از لطف دعائی بکند                       شاید از یمن کلامش شوم از خلق رها

 طالب چیستی آیا چو دعایت نبود                          چونکه بیمار نباشد به که بخشند شفا

نازم آنرا که به عمق دلش افتاد سخن                       سخنی برحق وگفتش بره صدق وصفا

                                      یقظه ای باید و بک بینش نو تا که مگر                     

                                      سخنی برحق و رافع بشود حین دعا

 

غزل گونه ای با نام حافظ

دوری از مونس جان عین بلاست              مونس جان که بود نکته مراست

خفتگانیم به کنج قفسی                            تا فقط خلق خدا مونس ماست

در قفس بال زدن سود نداشت                    که رهائی ز قفس حکم قضاست

توئی و دست قضا کو دگری                      فهم کج مایه شرک است و جفاست

ای جدا مانده ز بنیاد خودت                        کی  کجا گم شدی و یار کجاست

کاله کاسد بازاری و بس                            هستیت واحد و پر قدر و بهاست

درک این نکته که من خویشتنم                     نه یکی زین همگان راهگشاست

تا نیابم در از خانه غیر                             حزن و افسردگی و رنج مراست

جونکه خواهم گذرد وقت ز من                   غافلم زانکه مرا وقت طلاست

آنکه مست است و ز خود بی خبر است           شاهد هستی و آیات خداست

ای که مشغول خودی هر شب و روز             خود خیالست و دروغ است و دغاست

عارفان مست حقیقت شده اند                        عقل مستان ازین دست بجاست

اهل دل را تو که نشناخته ای                         وصف و مدح تو پریشان وخطاست

مست مخلوق شدن مهلکه است                      کشتی نوح درین ورطه کجاست

                                  غزل حافظ شیراز خوش است      

                                   بهر ابلاغ حقیقت چه رساست

 

با یاد حافظ

تشخیص این هویت شد اشتباه از اول                    در راه وصل یاران موقوفم و معطل

تا در قیاس با کس خود را همی شناسم                   اصل آیدم جماعت خود مهمل و مغفل

یکتا منم به عامل یکتائیم کجا رفت                        ای سارقان دلها " اشکو لهو " مفصل

با می مگر بشویم اوهام مزمن دل                         عارف کجا مس کس گرد به زر مبدل

از بطن لحظه خواهم تا حق خود بگیرم                   وقتم شود وگرنه پیوسته صرف مهمل

تقلید جاهلانه دلهای ما تبه کرد                             تصویر مرجع آورد در پیش چشم احول

در نقش غیر خویشی فعال و غافل از خود            کشف خود و خدا شد زینرو عسیر و معضل

ای عضو تیم بازی در عرصه تماشا                       تو کیستی همینی کامد اقل و افضل

آیا جز این هویت چیز دگر نداری                          با دیدن جرقه غافل شدی ز مشعل

من هر که را که بینم بینم چو خود گرفتار                 تا کار خود نکرده بر کاردان محول

این گله را نگه کن اندر کنار دره                           چی بی خبر از آنکه راهی بود به مقتل

در گوشه خرابات گر خود خراب کردی                   مانند کوکخ بینی هر کاخ بس مجلل

عالم به علم سمعی وابسته شد درین راه                    علم طبعی راهی است بس مطول

                            عشق از سرم بدر شد حرفم چو طوطیان شد

                                  شکر آنکه نظم حافظ دائم بود معول

 

قصیده گونه با نام حافظ

دیدی ای یار چه آمد به سرم                 در چه زندان مخوفی بدرم

در د و بیماری دل در همه عمر             حد و حصرش نرسد بر نظرم

"آیتی بود عذاب انده " ی من                  یا شد از راندن آدم خبرم

آن پدر برد همی ره به کلام                   من چه سان ره به کلامی ببرم

سایه انداخت جماعت به رخم                  منخسف گشت تمام قمرم

با کس این راز نشاید گفتن                      که خوراکم شده خون جگرم

همرهان پیر و هم در سامان                    وین من  از حق طلبی در بدرم

آتشی از دل و جان می خیزد                   که به افلاک رساند شررم

هر کجا چشم گشودم دیدم                        بندیانند همی دور و برم

ایدل از بخت بدم هیچ منال                       که بود سود من اندر ضررم

چون جدا می شدم از اصل وجود               گوئیا بود کسی راهبرم

گه صدا میزد و من هم چو کران                کبرا بود فقط معتبرم

گرچه بیزار شدم از کبرا                         بسته دارند همی رهگذرم

ناتوانم من و شکری باید                           که نه دربین کسان سلطه گرم

سلطه گر راه رهائی نزند                          من به محرومی خود مفتخرم

من و کابوس غم و بیماری                         هنر آنست کز آن در گذرم

دل به دین دادم و بر دانش آن                       دام ره گشت و نشد ماحضرم

غافل از شمس جهانتابم کرد                        آنچه گردید چو شمع بصرم

گرچه حال همگان است خراب                     گوئیا از همه کس من تبرم

رحمت و فضل ترا می طلبم                        ای که در غیب سرشتی گهرم

دین رسمی ثمری گرچه نداد                          رو به دین است ز راه دگرم

میزند بندبه پای خود و کس                            مدعی چونکه به کارش نگرم

مرغ شب روز ندارد و پرواز                        من ازین مرغ دگر بر حذرم

دین من کفر بود هم سخنم                              سوی درگاه اگر ره نبرم

                                حافظا صد سخن از من گاهی     

                                 دریکی بیت تو شد مختصرم

 

دعائی بکنید

صالحان دست برآرید و دعائی بکنید             این زمان بر من غمدیده وفائی بکنید

بین این جمع ندیدم شما را هرگز                  لیک هستید و سزد کار روائی بکنید

رفتگانید اگر یا که معاصر مددی                  کاین دل تار منور به ضیائی بکنید

چونکه مقرون حقیقت بود انفاس شما             می توانید دعاهای رسائی بکنید

منکه " مفلوج" روانم ز جفا کاری خلق           زین جفا دیده نشاید که ابائی بکنید

خالی از چون و چرا هست گهی کار خدا        خوش بود چونکه شما کار کذائی بکنید

                             فقط این است سخن ملتمسم من به دعا

                              شاید این گمشده را راهی جائی بکنید

 

بنده اویم

بنده اویم از اویم بیخودم                          این حقیقت فاش بادا دمبدم

خود ازاویم هرچه دارم هم از اوست           این تن وجان ومکان ومسندم

 بیدریغ آید مرا دائم دریغ                          که به غفلت راه غیرش رازدم

کیست آیا آنکه من نامیدمش                       سوی هستی آمد از کوی عدم

تاکه پنهانم میان جلد خود                          باشد از راز جهان کوته یدم

منکه در خواب عمیقی رفته ام                    کو مجال توبه وحال ندم

مستقیم اندر رهش باید شدن                        خارج از گود هرآن خوب وبدم

رخ دهد احساس از او بودنم                       گر خود آگاهی زلطفش آیدم

هر زمان مملوک او باشم بدل                      میرسد بر کوبه دارش یدم

یاوری در کوی غرفانم بگفت                      گشته ای مفتون مخدوم وخدم

                             هستی خودرا بجا آور درست

                             وز سرای نفس بیرون نه قدم