بی ارزشی منیت:

 

نیارزد به میزان آن یار من                     پشیزی نوشتار و گفتار من

مگر این قفسهای من بشکند                     علی رغم اوهام پروار من

منیت اگر حق بگوید  ولی                      خودش باطلست و زیانبار من

که آن با خدا در تقابل بود                       و گر در میان است انکار من

سزاوار باشد مرا توبه ای                       اگر غیر ازین بوده پندار من

امورم همه رو به باطل نهاد                     منیت چو شد  قیم کار من

 

ببندم دهان و قلم بشکنم                           بیافتد زپشتم اگر بار من

که آنگه نه گاه هیاهو بود                         تجلی کند آن زمان یار من

فقط گوش باید نه ابراز هوش                    اشارت کند چونکه دادار من

منیت نگهدار من نیست ، نیست                  خداوند بادا نگهدار من

الهی عنایت نما بر کسی                          که او خواند آشفته اشعارمن

 

رنج پیامبران

نباشد چو کس اهل حرف حساب                 فقط بشنود از طریق عتاب

شرارت نباشد چو ضمن سخن                    حقیقت نگرداند او را مجاب

اگر مومن از شور و شر حالی است             الهی ترحم : که بیند عذاب

قیاسی کن از حال پیغمبران                         یکی گوشه از رنجشان را بیاب

"وما اوذی ... مثل ما اوذی" است۱               وضوحش به پیشم چنان آفتاب

1- اشاره به کلام پیامبر :  وما اوذی نبی بمثل ما اوذی هیچ پیامبری بقدر من اذیت نشد

 

مجرم و جهل

آن شنیدم که یک جنایتکار                            شد گرفتار قاضی عادل

 جرم او واضح و مشخص شد                       نشد او را ندامتی حاصل

با تعجب کسی خطابش کرد                           که پشیمان نگشتی ای جاهل!

توبه کن حالیا بدرگه حق                               از چه رو مانده ای چنین غافل

داد پاسخ خصومت قاضی است                       که به حالم شده همی شامل

بیگناهم من او گنهکار است                            زانکه خواهد شود مرا قاتل

نپذیرفت جرم واضح را                                شد حقیقت ز خاطرش زائل

حق و باطل به نزد جاهل چیست                       له او حق علیه او باطل!

حکم حق فتنه ها برانگیزد                              گر خردها نشد به آن نائل

فتنه ها زین سبب بسی برپاست                        گرکسی بنگرد به دیده دل

 

نغمه مرغ حق

 نغمه مرغ حق آید ز سر کوی  نگار              لیکن او لانه نکرده است دراین شهر ودیار

جغد و زاغ است که در برزن ما لانه بساخت     که ز نزدیک صدا میکند او لیل و نهار

مرغ حق از چه به نزدیکی ما خانه نساخت       این نه یک رمز ومعماست به نزد هشیار

با زبان گرچه بگوئیم سخنهای صواب              قیل و قال دگری عمق روانست بکار

مرغ حق اهلی و وابسته به چیزی نشود            جغد و زاغ انگل ویرانه بود یا مردار

مرغ حق را همه جا بینی اگرمانع نیست            همچو تصویر که در آینه بی زنگار

 

 کمی علم و  بسیاری جهل

یک نکته گر بدانیم صد نکته را ندانیم               با جهل صد برابر گوئی که نکته دانیم

این علم ما بود کاه کاندر نظر گرفتیم                وین جهل ما بود کوه غافل ولی از آنیم

گوئیم از آنچه دیدیم لیکن چه ها ندیدیم              گوئیم از آنچه خواندیم ناخوانده را نخوانیم

احصای دانش ما ممکن اگر نماید                    احصای جهل خود را هرگز نمیتوانیم

ای عالم خیالی ایمان به جهل خویش آر              تا ما زعالمانیم در سلک جاهلانیم  

گر چشم دل بود کور یا گوش دل بود کر            با دانشی که داریم در خود فرو بمانیم

جهل از من ومنیت خیزد به قول عارف              تاچند کردگارا در خویشتن بمانیم

ای آنکه ایستائی بنگر به سیر دنیا                     خالی زشک و شبهه بنگر که رهروانیم

 جان کلام بشنو ایدل زقول قرآن                      ما ماندگان این راه والعصر در زیانیم

 

  دیدن خود بدون وابستگی:

بستگی بینی چرا ؟ هستی نگر            در میان اصل خود شو مستقر

هستی دیگر کسان را دیده ای             خویش را بسته به آنها دیده ای

هستی نایسته را بنگر درست              مطلق هستی که می بود از نخست

ماجرای بودن تو ماجراست                ماجراهای دگر ازآن به پاست

این وجود تو نشانی از خداست            حق شناسی با همین آیت سزاست

خود میابی از قیاس این و آن               خود نمیابی به دادار جهان

تا یکی گوئی من و تو یا شما                از تشابه خویش را آری بجا

چند میگوئی که من چون و چه ام          من یکی پیرم،  جوانم ، بچه ام

شغلم این و نامم این و قومم این             دینم این و راهم و رسمم چنین

این اسامی عاقبت ناید بکار                  فکر خود را سوی اصل خود بیار

آب صاف استی و تیره گشته ای             برسیاهی های جهل آغشته ای

گر سیاهم لکن آبم در اساس                  با سیاهی ها نگشتم همجناس

یک زمان تبخیر گردد ازمیان                آن سیاهی واگذارم در جهان

آن سیاهی ها پس از ما ماندگار              ماند و پیوسته اسباب ضرار

 

شود آیا ؟

شود آیا که ازین خواب گران برخیزم           شاد و مستانه به آن سرو روان آویزم

فارغ از جمله خلایق به تجرد برسم             دیده بگشایم و با پاکدلان آویزم

من و جغد غم و ویرانه دل تا کی و چند        خواهم ازکوی و سرای غم جان بگریزم

گر میسر شود از یمن عنایت کارم               خاک عالم بسر اهرمنان می ریزم

هاتفم مژده بدادست که کارم شدنی است         اگر از کوتهی همت خود برخیزم

منکه اندوخته ها دارم از این عمر دراز         کسی آید که به یغما ببرد هر چیزم

پندی از تجریه آید که صبوری ورزم            شاهد مشکل خود باشم و هم نستیزم

من اگر راد و رها یاد لقایش باشم                در قیامت به همین حال ز جا برخیزم

 

  

متکبر و استکبار

نرود زیر بار استکبار                            آنکه آزاده باشد و دیندار

گر ستم میرسد ز نزدیکان                        یا که آید زجانب اغیار

آنکه با چشم دل نمی بیند                          یا ز بار ستم ندارد عار

میرساند مدد به اهل ستم                           که بود اهل کبر و ناهنجار

جذب همخوی خویش میگردد                     هر کسی. این درست باور دار

قدر آزاده حال و مومن را                         نکند درک ومیکند انکار

کبر جزئی که هست در فردی                     میشود جذب کل استکبار

در همه جامعه اثر بخش است                      گرچه آن کوچک است و بی مقدار

فرد بیدار کبر خود را کاست                       در عمل یا نیاورد در کار

لیکن آنکس که بی خبر باشد                        میکند کبررا شعار ودثار

میخرد کبر جمله مردم                               میرود زیر بار استعمار

از تواضع به رنج میافتد                             متواضع به پیشش آید خوار

تابع اکثریت و قدرت                                 باشد و از کلام حق بیزار

مومنان را حقیر میگیرد                              مشرکان را بزرگ در پندار

اهرمن سمبل تکبر بود                                این به مستکبران بود اخطار

نکته ای گویمت دراین معنی                          که بدیدم به تجربت بسیار

قول مستکبران بسی پوچ است                       قول مستضعفان زحق سرشار

 

بشر کیست؟ چیست؟

بگفتم به یک عرف رهنما                        بشر چیست آیا بفرما مرا

که اوهست موجود نشناخته                       به اسراراو کس نشد آشنا

بود برتر از جمله جنبندگان                        به علم وعمل دارد آوازه ها

یکی گفت حیوان ناطق بود                         که باشد قیاسی بسی نارسا

زحیوان سرشته همی از ملک                     بفرمود پیغمبر حق گرا

بفرمود قرآن  بنی آدمست                          چنان آفریده است او را خدا

حقیقت چگونه به فهم آورم                         که خالی بود آن ز چون و چرا

 

 تبسم نمود و شگفت آمدش                          مرا بیخبر دید  و از خود  جدا

بگفتا که در ذهن تو قیل و قال                      شده  با تفاسیر بس بی بها

اگر یک نفر را شناسی همی                        توانی که کل را بدانی هلا

نمونه گزین هم او را شناس                          که این شیوه ات میکند اکتفا

گراز اولین گوئئ و آخرین                           بود یک نمونه بسی پربها

شدم شاد و گفتم که اینکس که است                  بخوانم مگر شرح حال ورا 

بگفتا نگه کن به خود با وضوح                       که  آنکس که گفتم تو هستی الا !!

 

تو خود پاسخی برسئوال خودت                      جوابی درست و متین و رسا

وجودت معمای پیچیده ایست                           زخود میگریزی تو آخر کجا؟

توئی واحد اجتماع بشر                                 سزد تا که با خود شوی آشنا

شناسد اتم را چو فیزیسین                              شناسد همه راز اجسام را

توآنی که از یک اتم برتری                            شناسی چو خود خلقی آری بجا

تو خود نقطه عطف این خلقتی                         نگه کن به خویش و زغفلت درآ

دراینجا یکی نقطه روشنی است                        بیا معرفت را برآن کن بنا

الا معنی خلقت آدمی                                     بود خلقت تو همه هکذا

چرا خود فروشی به غیر خودت                       چرا میکنی جز به حق اتکا

 

بگفتم چه باید کنم حالیا                                    مرا باش در راه آن رهنما

بگفتا که پندار هرگزنبود                                  چنین جمع واحوال پر ماجرا

نه بودت زبان و نه آداب جمع                            یکی فرد بودی زهرکس رها

نمیگفت یک تن به تو آدمی                                نمیگفت نام زمین و سما

نه زیبا نه زشت ونه صوت وصدا                        نه در جامعه حال خوف و رجا

نه مادر شناسا شدی نه پدر                                 نه ات اسم و فامیل و کوی و سرا

نه شغل و نه برخورد با این و آن                          نه ات مال بود و نه بودی گدا

نه کافر نه مومن تلقی شدی                                نه اهل یکی شهر یا روستا

نه اعضای تن را چنبن نام بود                             نگفتی سر و سینه و دست و پا

ولی بود سالم تن و جان تو                                 همی در تحرک شعور و ذکا

 

چنان منقلب گشت احوال من                              که گوئی تکان خورد  کوهی ز جا

 زوائد همه بسته با صدها طناب                          زجان و دل از گفته اش گشت وا

سبک حال گشتم ز گفتار او                                ز دوشم بشد بارهر ابتلا

یکی برقی از خاطرم میجهید                              کزآن بود دل روشن وبا صفا

 

عیان گشت در خاطر و دیده ام                             که در پیله ای بودم و درخطا

کنون سر ز پیله  برون کرده ام                            اگر چه نگشتم زتنگی رها

من آنکس که پنداشتم نیستم                                  بود هستیم گوهری از ورا

به پیش نظر گوئیا زنده بود                                 هوا و زمین و جهان گوئیا 

زمان ومکان رفت و فکر معاش                            یکی  لحظه ای بود بی انتها

جهان لفظ دیدم خدا معنیش                                   که دربرگرفته وجود  مرا

نه از آن خویشم نه از آن کس                               بخویشم ازویم هلا وخوشا

 یکی منبع  کوچک هستیم                                    که در کل منبع بود در شنا

 

 مراگفت عارف که تو کیستی                               چومیدید در حال من اقتضا

سکوتی وجود مرا برگرفت                                  سئوالش نمیبود گویا روا

بگفتم چه گویم که من کیستم                                  باقرار هستی کنم اکتفا

من ومعنی کل هستی یکیست                                 من از کل هستی نباشد جدا

همی دانم اینرا که وابسته ام                                  به آن اصل هستی که باشد علا

 

سئوال "بشر کیست "آخر شود                                مبدل به "از کیست" در انتها

چوگویم که از کیستم لاجرم                                    شود پاسخ اینکه :" منم ازخدا"

چنین پاسخی حرف قرآنی است                               جوابی که باشد بهین و سزا

  

 سلطه گری در ماکیانها

دیده ام رفتاری از سه ماکیان                     نکته ای جالب درآن می شد عیان

مرغ اول مرغ دوم را بزد                        تا به تنهائی خورد آن آب و دان

مرغ دوم رفت و سوم را بزد                    چون توانا در مصاف ناتوان

مرغ اول در نظر آمد شجاع                      مرغ سوم درنظر آمد جبان

مرغ سوم اولی را چونکه دید                    برتری کرد و پراندش زآن میان!

رسم  ثابت بود وعادت گشته بود                 مستمرا این روش در بینشان

ای بسا در بین انسانها بود                         عادات و رفتار و باورها چنان

سلطه جوئی را نمیباشد اساس                     پس اصیل و معتبر آنرا مدان

ارزش مستکبران پوشالی است                    محو میگردد بوقت امتحان

 

بنده کیم؟

بنده آنکس که هستم نیستم                  بند غیرش از کس و چیزم هنوز

نیستم چون لایق آن بندگی                  با ربوبی در خور آمیزم هنوز

برنشستم بر بساط کفر و شرک            گفت" قوموا " برنمیخیزم هنوز

گر چشیدم تلخی کفران و شرک          شهد حق برجان نمیریزم هنوز

"اتقوا الله" است امر او ولی                خیره سر او را نپرهیزم هنوز

مرشدی هرگز نیامد پیش من                بی خبراز شمس تبریزم هنوز

اهل دل درفکر فرقانند و من                حق و باطل را می آمیزم هنوز

بهر آن دنیا مجهز گشته اند                  بهر دنیا فکر تجهیزم هنوز

بارها از این سخنها گفته ام                  در عمل جدی نمیگیرم هنوز!

 

دغدغه آلوده شدن کودک

همی خواهم زنم برپیکرجهل             چنان ضربه که دیگر برنخیزد

فشار آرم گلوی اهرمن را                که با طفلان چرا او می ستیزد

دهم هشدار بر نوزاد معصوم             که عیب جمع برجانش نریزد

 به هنگام اثر گیری ز اشخاص           ز ناهنجاری آنها گریزد

بریزم حق و باطل را به غربال            به غربالی که آن حق را ببیزد

 

مقصود اصلی دین

انجام چند واجب و ترک حرام را               دانستم و بسنده نمودم کلام را

گوئی که هاتفی به دل انداخت این پیام           غافل نشسته ای نگهی کن امام را

معنای دین بسنده کجا مبشود به این                وارس همی تو معنی کل و تمام را

دنیا پرست بودن و انجام واجبات                  ممکن بود بسا به سهولت انام را

معنای دین فریب جهان را نخوردن است          کز بهر حق کنند قعود و قیام را

معنای دین بود که خلاف هوای نفس                آری بدست علم و اراده زمام را

معتای دین برآمدن از خوی جاهلیست               نور و سپیده ایست چنین تیره شام را

معنای دین ولایت حق را پذیرش است              یعنی رها کنی تو خود و ننگ و نام را

مقصود دین بود که برآئی ز دام نفس                با جهد و کوششی ببری بند دام را

معنای دین شفای دل است و سلامت است           قرآن بحق بگفت معانی تمام را

ما را چرا ابا بود از مقصد  کتاب                    یارب به خود بیار من و خاص و عام را

 

مخفی بودن روح و هویت انسان

هان مشو غافل ازین راز شگفت                کاین هویت زتو یک تن نشناخت

خود ازاین بودن خود آگاهم                      جسم دیدند و کسی من نشناخت

نقطه روشن هستی من بود                       ذهن اگرچند مبرهن نشناخت

بوده ای خاص و کست عام گرفت              جز به آمار وبه همگن نشناخت

هرکسی در همه عالم تنهاست                    گرچه این نکته متقن نشناخت

هرکه یکتا بود اندر دو جهان                     گرچه برصورت احسن نشناخت

علم آمار و شمارش کمی است                   کیفم و معنی بودن نشناخت

گر نمیبود شمارش به جهان                      کسم این بودن و رفتن نشناخت

جای من گر دگری داشت حیات                 کس نمیدید که جز تن نشناخت

معرفه بودی و ماندی نکره                       کسی الماس تو ز آهن نشناخت

دانه بنگر چه ز خود غافل شد                    زانکه جز توده و خرمن نشناخت

نقش من را خود من میگفتند                       باورم آمد و من ، من نشناخت

 ایکه یکتائی و بی همتائی                          آندگراین به تو روشن نشناخت

خود بجای آر تو با علم حضور                    که ترا علم معین نشناخت

راکب جسم به غیب است نهان                      دیده جزمرکب و توسن نشناخت

مخزن راز وجودیم همه                             وای از این ذهن که مخزن نشناخت

کس چنین راز بتو هیچ نگفت                       کس به جز جسم ملون نشناخت

قهرمانی نفر اول جمع                               لیکن این جمع  تهمتن نشناخت

جزکه گیری تو سراغی زخودت                    غیر تو این تو مبین نشناخت

 

 دیدن حسی و عقلی

گه به احساس بنگرد چشمان                    گه نظر میکنی به عقل ازآن

دو قضاوت میآورد درپیش                       تجربت کن به پیش خود آسان

رخ زیبا نگر به حس و به عقل                  متفاوت اثر کند در جان

گه زاحساس بشنوی با گوش                     گاهی از عقل و دقت وامعان

لحن خوش را شنو به عقل و به حس            ایندو هرگز نباشدت یکسان

شکل احساس و عقل را دارد                     هرچه آن گشت وارد اذهان

هر محقق براه عقل برد                            فکر خود را که آیدش فرقان

 

حس دو نوع است و عقل نیز دونوع             عالی و سافل است ودانی آن

این کلامی زمولوی باشد                           که دو عقل است بهر هر انسان

هست عقلی که مکسبی باشد                        آندگر عقل بخشش یزدان

هست حسی که زاده نفس است                     همچو آن حس و حال شهوت ران

حس دیگر بود که آن عالیست                        آنچنان حس که نامیش عرفان

 

هرکسی را دو گونه ادراک است                    که زحس است وعقل در میزان

علم و اندیشه وعقاید  ما                               تکیه براین کند و یا برآن

 دین ما گر زحس سافل بود                           نبرد آن رهی سوی ایمان

پس دو وجهی بود همه حالات                        خوش بود گر نشد زما پنهان

کاه معجونی از دو حا لت را                          بنگری در وجود خود آسان

 

مبنای بت پرستی

برگمانم آدمی . آدم پرست                             بود و کتمان کرد آنرا در نظر

یک زمان کرده نظر برصورتش                      این زمان بر سیرت و فکر و هنر

یک زمان پیکر پرستش کرده است                    این زمان آثاری از روح بشر

قدرت و هم مکتب و علم جزآن                        شد پرستش ای بسا با کر و فر

هربت دیروز و امروزی ببین                          نیست از صورت و یا سیرت بدر

این مظاهر جملگی از جامعه است                    تکیه بربت داشت هرکس از صغر

 بس اشارتها به قرآن بنگریم                            در مثل فرعون بت شد در نظر

 

شرک خفیه

از زمانی که چشم بگشادیم                    تن به شرک خفیه در دادیم

غقلت کودکی چنین کرده است                 کودکی رفت وباز منقادیم

مشرکانیم از خدا مهجور                       که کنار بتان خود شادیم

جذب قدرت شدیم و سطوت جمع              غافل از آنکه ما خدا دادیم

قوه واحدی حیات آورد                          ما به کام قوا درافتادیم

ای که گفتی موحدم به غرور                    من و تو متکی به اندادیم

گر به ادراک و اعتراف آریم                    گو زجهل مرکب آزادیم

 

 این عالم چیست ؟

الا معنی کل عالم خداست                  خدا را ازین ره شناسی رواست

جهان لفظ دیدم خدا معنیش                  به لفظی چو معنی نبینی خطاست

خدا باطن و غیب هستی بود                که حی است وآیات او ما سواست

هرآن نور زآن نور بینی بچشم             همه روشنی کان به ارض وسماست

چو تصدیق هستی کنی در نظر             همانا که تصدیق مبدا تراست

اگر نفی خویش وجهان ممکنست           همی نفی پروردگارت کذاست

نیامد کس از میل خود بر وجود             چه شد آمدی بودن تو چراست؟

چوما مالک نفس خود نیستیم                 نگه کن چه کس مالک نفس ماست

نه اعضای تن از تو باشد  نه تو              بدانی اگر این ترا رهنماست

جهان و هدفداری و نظم آن                    نظر گیر وملموس و حیرت فزاست

دلیلی  که بالفعل بینی درست                  همان بعثت و دعوت انبیاست